Woudkapel Bilthoven,9mei 2021

Bilthoven bezinningskapel

Eigenlijk heb ik altijd – vroedvrouw – je zegt ook verloskundige, willen worden.

Geboorte en Sterven hebben veel met elkaar gemeen, naar mijn ervaring. Zijn in ieder geval onlosmakelijk met elkaar verbonden een soort cirkel. Dat heb ik van zeer dichtbij ervaren.

 

Levensverhaal…

Moeilijke start – eerste weken op de grens van leven en dood. Persoonlijk denk ik dat deze eerste eenzame weken mij ontzettend hebben gevormd.

 

Waar kom ik vandaan?

DDR

Geboren ben ik in het voormalige oost Duitsland.

Het moeilijke begin – Couveuse – geen enkel fysiek contact –

Totale eenzaamheid – basisgevoel

Wat waren de eerste gewaarwordingen..?

Veel later, toen ik een aantal boeken las over bijna doods ervaringen, herkende ik veel van die beschrijvingen als eigen ervaringen terug.

Na een zeer langzame start, motorische problemen, en vaak ziek zijn (namelijk steevast als ik weer terug naar de crèche moest..) bleef mijn moeder op dringend advies van de kinderarts ruim een jaar thuis om mij de nodige rust en verzorging te kunnen geven. In Oost-Duitsland werkte bijna iedere volwassene.

Dit was ook een soort “test periode“ om te kijken of ik mij nog een beetje zou gaan ontwikkelen.            En – jullie raden het al – het ging een stuk beter met mij.                                                                                      Ik kon zelfs op het geplande tijdstip – op mijn zesde, naar school.                                                              Cognitief kon ik gelukkig wel goed functioneren.

Buiten spelen met anderen vond ik wel fijn maar ook spannend – ik was veel minder behendig dan leeftijdsgenoten en open knieën, ook door te vroeg eraf gerukte pleisters (wat achteraf gezien dubbele betekenis heeft) waren onderdeel van mijn eerste kleuter en basisschool jaren.

Waarom de open knieën?

Mijn handen probeerde ik altijd te beschermen..

…..

Er hing een viool aan de muur in de woonkamer – (uit de tijd waar je nog schoolorkesten en muziekles op elke school in Duitsland had – en mijn vader als muzikaal jongetje de viool cadeau had gekregen van zijn muziekleraar)

En uit de tijd waar het samen zingen nog onderdeel van een schooldag was en een schoolorkest; en koor net zo gewoon als de sportvereniging van elke school.

Er was veel muziek in ons huis veel klassiek uit de radio en de platen speler maar tevens live – mijn vader en grootvader speelden allebei gitaar en wekelijks samen duetten in de huiskamer.

Op verjaardagen werd altijd samen gezongen – Maar Magische aantrekkingskracht had de viool voor mij.

En toen ik ergens tussen mijn vierde/ vijfde een vioolconcert van Mozart hoorde gespeeld door Arthur Grumiaux, was er geen twijfel meer –

Dat wou ik ook !!!

Eindeloos kon ik naar deze muziek luisteren en de trillingen waren overal in mijn lichaam.                      En het bijzondere gebeurde:  ik voelde verbinding –  (Met Mozart)

Ongelofelijk.

Vlak voor mijn 6 de verjaardag ging mijn vader met mij naar de muziekschool, en naar huis kwam ik apetrots met een hele kleine vioolkist met inhoud. Mijn allermooiste verjaardagscadeau.

Meteen begon ik zeer ijverig te oefenen en deed mijn uiterste best, door mijn vader werd ik geduldig begeleid.

Maar naar een half jaar kwam een gesprek met mijn zeer geliefde viooljuf.

Mijn motoriek en daarmee de rechts links coördinatie waren helaas ver achter en het was maar de vraag…

Ik herinner me dat gesprek tussen haar en mijn vader nog heel goed

Ik stond erbij en keek ernaar…

Met een gevoel van totale eenzaamheid …paniek, schaamte, angst voor verlies van mijn grote passie.

Gelukkig was de genegenheid tussen mij en mijn lerares wederzijds en ook haar intuïtie (net als de mijne) dat het wellicht toch echt mijn ding zou zijn – die viool bracht teweeg dat zij mij nog verder in haar klas ging houden.

Drie maanden later (dat is echt gebeurd) was er blijkbaar de nodige hersen verbinding gelegd…

En ik ging, zoals mij later werd verteld als een speer..

De viool was tegelijkertijd en mogelijkheid om mij terug te kunnen trekken maar ook een belangrijk communicatiemiddel.

Heel veel van mijn emoties kon ik erin kwijt.

Dat is eigenlijk nog steeds zo.

En waarschijnlijk voor veel mensen herkenbaar – niet alleen maar voor kunstenaars.

Je kunnen terug trekken, is naar mijn mening een basisbehoefte, en even belangrijk als je kunnen verbinden.

Al snel bleek dat ik talent had… En was er een ongelofelijk goede opleidingsroute uitgestippeld.        Talent ontwikkeling, zo jong mogelijk, was een van de sterke kanten in het Oost-Duitse systeem.

Al snel werd ik toegelaten tot een speciaal muziekonderwijs en op mijn twaalfde verhuisde ik daarom naar een internaat – een treinreis van ca. 3.5 uur verwijderd van mijn geboorteplaats.

Dat betekende wederom – de nestwarmte missen, vaak ziek zijn, grote prestatie druk, heimwee –            het elke dag waar moeten maken van de verwachting uit je omgeving (en die van jezelf), het strenge systeem van selectie – veel medescholieren weer zien vertrekken omdat zij niet konden voldoen.

Afscheid nemen – keer op keer.

Maar ook – Een fantastische opleiding.

Er samen met anderen er doorheen gaan, het saamhorigheidsgevoel.

Diepe vriendschap opbouwen met lotgenoten.

Je met elkaar verbonden voelen.

Niet het laatst door de muziek.

Leren om elkaar te troosten, te steunen, en natuurlijk ook samen lol hebben.

Een hechte gemeenschap was het.

Op mijn 18 de, inmiddels studente, leerde ik Bart kennen.                                                                                Een jonge Nederlander – die met een vriendengroep op stoomtrein Safari in de DDR was.

Er was meteen wederzijds grote sympathie en nieuwsgierigheid naar elkaar.

Inmiddels was uit het teruggetrokken stille meisje een opstandige puber geworden.

Die veel ongewenste vragen stelde en in het vizier van de stasi was beland.

Ik werd ernstig beperkt in mijn mogelijkheid tot ontwikkeling. Mocht niet mee op reis met mijn kamerorkest – ook al waren er reeds concerten gepland, nota bene met mij als soliste.

Mocht niet deelnemen aan concoursen in het buitenland en dergelijke vervelende dingen…

Redenen werden niet genoemd als ik om uitleg vroeg.

Aan mijn prestaties op de viool lag het zeker niet..

Dat gegeven liet mij uiteindelijk een verzoek indienen om het land te mogen verlaten.                              Bij wijze van protest –      Einde studie –   verhoor door twee Stasi medewerkers –

Maar mijn besluit staat vast.

Ik herinner mij nog heel goed aan het vreemde gevoel van je “vogelvrij “ voelen…

Het was onverdraaglijk om je zo opgesloten te moeten voelen –

De ontmoeting met Bart verergerde dat gevoel natuurlijk nog extra.

Nooit mogen zien hoe hij daar achter de Oost-Duitse muur ergens in een heel klein landje woonde, leefde.

Na 4 jaar met elkaar een soort van een richting relatie te hebben geprobeerd gingen wij uiteindelijk toch maar trouwen. Want anders zou het nooit wat worden tussen ons.

Nederland -5 maart 1989

Een cultuur schok

De eenzaamheid keert terug in alle hevigheid. (vrienden en familie, taal en cultuur zijn achter de muur gebleven –

De viool en de muziek en de boeken zijn mee verhuisd..

Maar toch.

De overlever wordt weer aangesproken.

Al heel snel ga ik spelen voor een baan in Enschede.

Succes!  Mijn eerste baan in Nederland.

Dan een paar maanden later – De val van de muur, ik speelde in de Vereniging in Nijmegen.

Mijn eerste keer “het Wilhelmus – onder aanwezigheid van Prinses Juliana – een gedenkwaardige samenloop van omstandigheden.. en het klinkt als een mooie anekdote voor een boek.

Dan in oktober 1991 wordt Emma geboren – ik ben zo ongelofelijk blij.

Een prachtige dochter heb ik nu.wat kan ons samen gebeuren?

Maar al heel snel gaat het mis.

Emma overlijdt aan een zeldzame form van leukemie in het academisch ziekenhuis in Groningen.

Mijn eerste keer stervensbegeleiding …

Ik merk dat ik mij heel verbonden met Emma voel en haar tegelijkertijd ook moet laten gaan.             Heel bewust en liefdevol zeggen – je mag gaan. Dank je wel dat je bij mij was.

En ik voel mij zelf ook weer terug in de tijd toen ik tussen leven en dood zweefde –                                     het allereerste begin.

Daarna

Volstrekte leegte, eenzaamheid, mij geamputeerd voelen (niet zo vreemd) drie maanden na de bevalling en dan dit onbegrijpelijke verlies.

Er zijn geen woorden voor deze gevoelens.

Het heeft allemaal geen zin. Ik wil en mag haar niet alleen daar laten.

Elke nacht hoorde ik haar klagelijke huilen.

Ik wou naar haar toe …   haar beschermen…

Er was en zou geen muziek, laat staan viool meer zijn …   Vele Maanden

Ik ben een overlever

Op aanraden van mijn Haptotherapeut begon ik weer te spelen – voor haar – en voelde verbinding.

Een redding.      Zoals zo vele malen daarvoor.

Emma is nog altijd aanwezig in mijn leven – hoe moet ik het omschrijven? De aanwezigheid van een overleden geliefd persoon? Het kan een beeld, geluid, een geur of klank zijn die mij aan haar laat denken. Ik besef dat het gevoel en de gedachten hierover zeer persoonlijk zijn –

Waar rouw is – is ook liefde.

We kregen nog 4 prachtige kinderen – twee zusjes en twee broertjes van Emma.

En hebben het overleefd.

 

Dwz ik heb het overleefd.

Bart was mijn tweede keer – als stervensbegeleider                                                                                             Hij overleed aan de gevolgen van een hersentumor.                                                                                            Een lang en moeizaam afscheid.

Bart is thuis door mij verzorgd en gestorven.

Toen hij overleed, speelde een van onze kinderen – zoon Georg, boven in de muziek kamer een cello suite van Bach…

Ik heb Bart verteld dat hij mocht gaan en hem bedankt voor alle goede dingen-

dat had Emma mij geleerd….

Loslaten –

En hij heeft dit uiteindelijk heel rustig kunnen doen.

Daar ben ik zeer dankbaar voor.

Het klinkt misschien raar, we hadden een zware en moeizame relatie –                                                         bijna 30 jaar lang, maar een van de bijzondere en zeldzame momenten van diepe verbondenheid kunnen voelen was zijn stervensproces.

Ook Bart heeft mij zo veel geleerd.

Hoe belangrijk een goed of beter liefdevol einde is – ook voor degenen welke achterblijven heb ik niet alleen zelf kunnen ervaren maar inmiddels ook vaak bij anderen gezien en gevoeld.

 

Mijn persoonlijke levensloop, belangrijke en onvermijdelijke gebeurtenissen hebben mij een aantal jaren geleden voor de opleiding stervensbegeleiding laten kiezen.

René Gude denker des vaderlands zei in een van zijn gesprekken met Wim Brands.

Sterven is doodeenvoudig, iedereen kan het,

Maar ondertussen besef ik maar al te goed dat niet iedereen evengoed kan overleven na een ingrijpend verlies.

Dat het belangrijk is om elkaar te troosten in tijden van crisis,

Om verdriet toe te laten en het te delen met mensen die je dierbaar zijn.

En ook proberen te luisteren naar elkaars levensverhaal.

Soms lijkt het erop dat sterven eenvoudiger is dan leven …

Er zijn inmiddels zo vele boeken over rouw, verlies en stervensbegeleiding geschreven.

Er zijn talloze deskundigen, professioneel opgeleide begeleiders, er zijn helaas ook lange wachttijden voor een professioneel begeleiding traject.

Of er hangt een hoog prijskaartje aan, wat de drempelvrees voor sommigen om hulp te vragen niet bepaald kleiner maakt.

In tijden waar velen van ons gewend zijn geraakt aan de maakbaarheid van je eigen succes,en we proberen alles te kunnen regelen,vanaf de geboorte tot de dood ,is het moeilijk om persoonlijke tegenslag, ziekte, verdriet, verlies van je gezondheid en ook het verlies van geliefde mensen met elkaar te delen.

We vergeten liever, dat ook crisis bij ons leven hoort.

Je eigen kwetsbaarheid tonen kan zeer verwarrend zijn – voor jezelf, maar ook voor je omgeving.

Je moet toch gewoon kunnen functioneren!

Dat eis je overigens vaak ook van jezelf.

Ik heb mensen soms wanhopig horen vragen – wanneer gaat mijn leven weer “ normaal “ worden ?

Zal ik ooit nog weer goed kunnen functioneren?

Ik heb mensen soms op het sterfbed horen zeggen dat zij zich vreselijk overbodig voelden, en meenden een last te zijn voor de omgeving, hun naasten, partner, kinderen, maar ook professioneel zorgpersoneel.

We vergeten, dat we zoveel van stervende mensen kunnen leren.

Het is waar, in de omgeving bespeur je vaak een soort van ongeduld als iemand niet meer gewoon mee kan doen…

Ook dat heb ik gezien en ervaren,

Vragen als:  Is het nou nog niet beter met haar/ hem?

Kop op, je bent nog zo jong … je krijgt nog meer kinderen …

Hoelang is het nou geleden?

Ga maar weer werken, dat geeft afleiding

We vergeten, dat rouwen ook hard werken is.

Tijdens mijn werk op de palliatieve afdeling:

Op mijn vraag hoe het was gegaan met mevrouw S. haar laatste uren kreeg ik het antwoord

Gewoon,

Volgens protocol

Hoe sterft iemand volgens protocol?

 

Bij het waken aan iemands bed

Ben je hier alweer?   Je was er toch gisteren ook…?

Het begrip Stervensbegeleider is omgeven met grote beladenheid

Wellicht zou je het mogen verruilen voor het woord

“Verloskundige “?

Immers, het praten over je levenseinde en uiteindelijk de dood, wordt ook als verlossend ervaren.

Begrijp me goed, dit neemt niet de pijn en het verdriet weg.

Maar we kennen allemaal het gevoel van opluchting als we eindelijk met een vertrouwd persoon over onze diepste gevoelens en gedachten hebben kunnen spreken.

 

Je levensverhaal mogen vertellen aan een geliefde , überhaupt luisteren naar elkaars persoonlijke verhalen- dat maakt ons uiteindelijk medemensen .

Het geeft wederzijds respect, vertrouwen en is voor mij ook een ultieme uiting van naastenliefde.

Ik geloof in veerkracht, verandering, verlieservaringen die ons inzicht en begrip kunnen geven in ons zelf en onze medemens. Ik geloof in het goede leven – van begin tot einde.

In liefde, vertrouwen en steeds weer leren om overeind te komen na ingrijpende veranderingen in ons leven.

Een belangrijk hulpmiddel voor mij is ook de muziek.

Sinds er leven bestaat, bestaan er ook muziek – en andere kunstvormen.

Wellicht onmiddellijk bedacht, om leven en dood te kunnen verdragen?

Om je te kunnen uiten?

Troost te vinden?

Ook zonder woorden.

Hoe kon Bach die op 9 jarige leeftijd al wees werd, overleven na het verlies van zijn eerste vrouw en             11 van zijn 20 kinderen?

Luister maar …

Dank

Ik geloof dat we soms als we slapen, worden omhelst door geliefde reeds overleden mensen.

Hun ziel komt eventjes langs en laat goede energie voor ons achter

In tijden van crisis 😷 is het extra nodig om verbinding te creëren en je te bezinnen op de waarde van ons leven.

Elke crisis kan ook een kans voor veranderingen betekenen.

Dat leert ons ook de geschiedenis en recentelijk de pandemie.

We kunnen veel leren van de processen in de natuur – waar wij tenslotte onderdeel van zijn.

Je ziet nu – na ruim een jaar wereldwijde lockdown van ons soort – de mens, een opmerkelijk herstel in flora en fauna. Dit hoopvolle gegeven zet ons hopelijk ook extra aan het denken.

Maar ook het alleen maar willen of kunnen denken volgens protocollen, angst, regels, onmacht, een soort van collectieve verlamming, onverschilligheid, onvermogen, incompetentie worden nu uitvergroot en hebben rechtstreeks fatale gevolgen.

Benoemde mechanismen waren er ook voor COVID al aanwezig in de wereld.

Iedereen heeft wellicht zijn eigen ervaringen hiermee.

Het is ook een kans om dit te beseffen, niet te veroordelen maar je steeds weer solidair met elkaar te zijn.

Dat kan op vele manieren;

 

Wees liefdevol

Wees kreativ

Wees kritisch

Wees moedig

Heb mededogen

Zoek de verbinding met elkaar

En gun elkaar de ruimte om te luisteren en te vertellen.

 

Ik wil graag mijn man Eric, al mijn kinderen, vrienden en dierbaren bedanken – ook de reeds overledenen, voor alles wat ik tot nu toe heb mogen leren en ten slotte natuurlijk ook jullie voor het aandachtig luisteren.